Hối hả gỡ chiếc áo mừng, chạy vội lên sảnh, chen chân tham gia thang máy chật cứng người để kịp chấm công. Bạn có thấy chính mình trong hình ảnh quen thuộc của dân công sở trong ngày tắc mưa tắc đường như 2 bữa nay. Trời lạnh 15 độ C, mưa không ngớt, mọi ngả đường tắc cứng làm cho người nào cũng bực bản thân vì đến văn phòng muộn.
Trời mưa, vội đi làm có thể là lý do rộng rãi người đưa ra để lý giải cho việc lấn làn, bon chen gây nên trạng thái tắc đường. Dĩ nhiên nếu lưu ý bạn có thể thấy trời không mưa Hà Nội cũng tắc các con phố, nhất là giờ tan tầm. Bạn có thể đổ lỗi cho việc thi công các tòa tháp giao thông gây đường chật hẹp, lượng công cụ giao thông đổ ra tham gia giờ tan tầm lớn. Nhưng không thể phủ nhận một xuất xứ lớn tới từ tinh thần người nhập cuộc liên lạc: Chuẩn bị chặc lưỡi lấn làn, tạt đầu ô tô, chen lấn với người khác.
Ví như giải thích theo tiếng nói kinh tế học thì tâm lý này là phổ biến bởi cá nhân nào cũng tậu cách để tối ưu hóa lợi ích, thỏa mãn thị hiếu của phiên bản thân. Thế nhưng trong một vài tình huống, tiết kiệm hóa cá nhân lại khiến gần như đại chúng khiến cho hại nhau. Mỗi lái xe đều nỗ lực đến công sở, chỗ khiến cho việc càng với tốc độ cao càng tốt nhưng kết quả là sự tắc nghẽn khiến cho phần nhiều đều bị trễ.
Lối suy nghĩ này được các nhà kinh tế học gọi là bi kịch của cái tầm thường. Điều này giải thích cho những hiện tượng khác như tiến công bắt cá đến kiệt quệ hay ô nhiễm không khí.
Dĩ nhiên tiết kiệm hóa cá nhân trong đa dạng tình huống khác phối hợp với nhau tạo nên vấn đề kỳ diệu là sự khó khăn giữa những người bán hàng tối ưu hóa lợi nhuận trong khoảng đó khiến cho giảm giá bán cho người tiêu dùng. Đây chính là ý tưởng bàn tay vô hình: lợi ích cá nhân có thể phục vụ ích lợi chung.
Quay lại trường phù hợp tắc con đường bạn chạm chán trước đây, bạn muộn giờ khiến 5 hay 10 phút cũng còn êm ấm nếu như so với trường thích hợp vì ích lợi tư nhân mà bị đi tù như nhì hero sau.
Câu chuyện là thế này: Một ngày đẹp trời Ana và Linda bị bắt vì tội cướp ngân hàng rồi bị tống vào nhị phòng giam hiếm hoi. Vị cảnh sát trưởng tới từng phòng và nói cùng một nội dung: Tôi không thể buộc tội người nào về tội cướp ngân hàng trừ khi ít nhất một trong nhì người có lời khai Đương Đầu người kia. Tôi sẽ cho anh 2 chọn một là cáo giác người kia nhì là lặng ngắt.
Các trường hợp xảy ra như sau: Ví như Anna hoặc Linda khiếu nại và người kia im thin thít thì người im re bị phạt 20 năm tù người kia hòa bình, Ví như cả 2 cùng lặng ngắt mỗi người bị phạt 1 năm tù, Nếu cả 2 tố cáo thì cả Anna và Linda bị phạt 10 năm tù. Rõ ràng động cơ của Anna và Linda là ra tù càng sớm càng tốt nên họ sẽ chọn lựa cách thức cáo giác. Nhưng chọn này lại gây tồi tệ cho cả 2 người tù.
Đây chính là bài toán kinh điển thế lưỡng nan của người tù, nói theo tiếng nói phổ biến là khi mỗi chúng ta đeo đuổi ích lợi cá nhân thì kết quả sẽ trở thành tồi tệ cho cả nhị.
Bạn có thể thấy chọn lựa tốt trong tình huống tắc trục đường chính là nhịn nhường nhịn một tí cho người xung quanh, không chen lấn làn tuyến phố với người oto thay vì chỉ chăm chắm nghĩ cho bản thân, bất kể nguy cơ trục đường sẽ tắc nặng hơn, bất lợi cho gần như công chúng.
Theo Trí Thức Trẻ
Xem tại: An toàn thực phẩm mùa lễ tết
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét