Món ăn kiêng kỵ ngày Tết không nhân thức có trong khoảng bao giờ nhưng vẫn choán địa điểm quan trọng trong văn hóa tôn giáo của người dân. Người ta làm theo lệ tục trong khoảng một lẽ rất dễ chơi: “Có thờ có kiêng, có kiêng có lành”.
Bắc - Trung - Nam đều ỉ eo
Nhà thơ, nhà phân tích văn hóa dân dã Dương Thuấn với vốn sống giàu có, nhìn kiếm được yếu tố eo sèo dưới cái nhìn khá sắc bén: Ỉ eo xuất phát từ rộng rãi nhân tố, có thể do ăn cái gì đó xảy ra chuyện không vui phổ quát lần, người xưa rút trải nghiệm thành kiêng.
Có thể ban sơ chỉ là sự ỉ eo của một người, một đội ngũ người nhưng sau đó biến thành ký ức của cả một đồng đội, một dân tộc. Thậm chí, đa phần không nắm bắt gì về nguyên do nhưng rồi họ cứ thế kiêng theo.
 |
|
Cả ba miền Bắc - Trung - Nam đều kiêng mực tham gia những ngày đầu năm |
Cả ba miền Bắc - Trung - Nam đều kiêng ăn thịt chó, ăn mực vào những ngày đầu năm vì sợ “đen” cả năm, kiêng ăn giết thịt vịt vì sợ tán bọn cả năm kêu quạc quạc… Người miền Trung kiêng ăn trứng vịt lộn, cá mè,… vì sợ xui xẻo, hãm tài. Người miền Nam kiêng ăn tôm vì sợ đi… thụt lùi như tôm, công tác sang năm sẽ lùi chứ không tiến đến, không ăn cua vì sợ ngang như cua, con trẻ trong nhà không dễ dàng dạy, công tác cũng không tiến đến được…
Món ỉ eo nhiều khi chỉ đơn thuần lên đường trong khoảng âm đọc chệch của mỗi vùng miền, như người miến Nam kiêng chuối vì có âm đọc chệch là chúi (chúc xuống chứ không tiến lên). Bởi vậy bàn độc ngày Tết, người miền Nam không bày chuối trên mâm ngũ quả. Người miền Trung không chọn quả đu đủ vì phát âm vùng này nghe như “thù đủ”. Người miền Nam tránh cam vì nghĩ là “quýt khiến cho cam chịu” - oan sai cả năm; kiêng quả lê vì sợ lê la…
Món kiêng của người vùng cao
Theo thi sĩ Dương Thuấn - một người hình thành và lớn lên ở vùng núi Tây Bắc, tục kiêng kỵ về món ăn với người vùng cao cũng giàu sang, nhiều chủng loại và phía sau mỗi món kiêng đều có những tích cũ kĩ, những bí mật dòng tộc riêng.
Với loài người, chó là vật nuôi không chỉ tình nghĩa mà còn rất láu lỉnh. Vì thế, đa dạng dân tộc vùng cao không ăn thịt chó.
Khi còn sống, Hòa thượng Thích Thanh Tứ đã hé thành lập về quan niệm này rằng, đạo Phật không sát sinh và luôn trưởng dưỡng lòng từ bi. Có thể những người bán giết thịt chó phạm tội sát sinh nên đầu tháng họ đi chùa cầu xin trời Phật tha tội.
Đi chùa thì phải nghỉ bán hàng vì vậy họ đã nghĩ ra đầu năm, đầu 04 tuần kiêng ăn thịt chó. Nhưng nghỉ mấy ngày đầu năm, đầu bốn tuần thiệt hại tiền bạc. Để bù lại, họ tung tin cuối tháng ăn giết chó sẽ giải được đen.
Dân Việt dễ tin, người nọ truyền tai người kia và sau cuối biến thành quan niệm túc trực. Đây cũng là một bí quyết lý giải, trong khi chưa có lý giải nào thuyết phục hơn, nguyên do này khiến không ít người tin, làm theo và giết chó thành món eo sèo những ngày đầu năm, đầu 04 tuần.
Người địa phương tộc Tày, Nùng trong nhà có người mất chưa qua 120 ngày thì tết cũng như ngày thông thường kiêng ăn bánh gio. Vì khi đưa người chết tham gia cỗ áo, bao giờ họ cũng đốt thóc, đốt ngô thành gio, bỏ vào cỗ áo dày khoảng 20cm sau đó mới để xác lên trên, đậy cỗ áo lại. Người Tày, Nùng quan niệm, giả dụ ăn bánh gio (tro) là không biết thương người đã bị mất đi và người ăn cũng bị bình chọn là không được dạy bảo.
Vời người Tày, Nùng trong khoảng 28 tết đến hết 3 ngày Tết không bao giờ to tiếng với nhau. Trẻ con có hư cũng không được mắng chửi, chỉ nhắc nhở nữ tính. Trâu có phá nương cũng không được tấn công mà chỉ đuổi đi vì quan điểm giả dụ tiến công người, đánh vật thì chính mình truyền hết nhựa sống cho người đó, con vật đó. Ăn cái gì cũng không được ăn tục (ăn vừa phải - số lượng ít).
Người Tày, Nùng cũng kiêng chuyện khách đến nhà mời không ăn, ngay cả no bụng cũng không được chối từ , không ăn rộng rãi thì ăn ít. Nếu khách không ăn, chủ nhà sẽ nghĩ khách không trọng tấm lòng của họ.
Trong 3 ngày tết của người Mông, khác biệt là người Mông ở Mộc Châu , Sơn La – xứ rau vùng Tây Bắc - có tục lệ kiêng không ăn rau. Theo giải nghĩa, trong cả năm trời, người Mông rất vất vả nên Tết không ải phải làm cho gì, chỉ ăn chơi, hưởng thụ tác phẩm làm ra cả năm trời. Trong mâm cỗ của mình, người Mông chỉ bày các món được làm cho từ giết mổ lợn, tuyệt đối không có rau xanh. Trong 3 ngày này, người Mông không mua bán, không tiêu tiền, với tín ngưỡng giữ lại của nả, tiền nong trong mái ấm, phụ nữ không được cầm kim chỉ để khâu vá để có vày lành, váy đẹp mặc cả năm.
Ở Đại Trong khoảng, Thái Nguyên có tục kiêng cho người dưới ăn đầu gà, nhất là trong ngày Tết. Theo đó, ai có vị trí cần thiết nhất, khách cần thiết nhất sẽ được gia chủ gắp cho cái đầu gà để biểu thị sự mến mộ, kính trọng. Phổ thông người không nhân thức lệ, thu được sự “ưu ái” này thì phát hoảng nhưng không ăn thì cứ phải để trong bát, không được dành.
Nhà thơ Dương Thuấn phân tích: “Người Việt có câu “Có thờ có thiêng, có kiêng có lành” nhưng kiêng liệu có lành không thì chưa có trường thích hợp cụ thể nào chứng minh được tính đúng sai của những món ăn cần ỉ eo đó. Đương nhiên, vấn đề cần phải công nhận rằng, do kiêng kỵ sớm đã ăn vào tiềm thức của mỗi người địa phương Việt Nên kiêng được trước tiên rất tích cực cho tâm lý”.
“Năm mới là thời điểm cần thiết nhất trong năm và thường tạo dấu ấn lớn cho cả năm trời, bởi vậy phổ thông người quan điểm rằng các cụ đã kiêng thì mình không nên làm cho trái. Không ăn cái này sẽ có cái khác thay thế. Năm mới cứ ăn toàn những thứ tốt ý thức mừng rỡ thì sức khỏe tốt lên, làm cho ăn cũng theo đó mà dễ dãi, mái nhà cũng hòa thuận, vui vẻ hơn”, thi sĩ Dương Thuấn đãi đằng.
(Theo Sức khỏe & Đời sống)
Tham khảo thêm: An toàn thực phẩm mùa tết
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét